آیا اروپا می‌تواند غول اقتصادی چین را مهار کند؟

به گزارش نماد اقتصاد، همزمان با افزایش تنش‌های تجاری میان اتحادیه اروپا و چین، مقام‌های اروپایی تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای یافتن راهکاری جهت کاهش اختلافات با پکن افزایش داده‌اند. با این حال، در پشت صحنه، بروکسل با سرعت بیشتری در حال آماده‌سازی خود برای سناریویی است که بسیاری از تحلیلگران آن را اجتناب‌ناپذیر می‌دانند؛ سناریویی که می‌تواند به یکی از گسترده‌ترین رویارویی‌های تجاری جهان طی سال‌های اخیر تبدیل شود.

در بروکسل نگرانی اصلی، جلوگیری از تکرار تزریق شوک دوم تجاری چین است؛ موجی که می‌تواند با افزایش فشار بر صنایع تولیدی اروپا، روند صنعتی‌زدایی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا را تسریع کند. از همین رو، سیاست‌های موسوم به کاهش ریسک و افزایش تاب‌آوری اقتصادی اکنون با ابزارهای بازدارنده و سازوکارهای مقابله‌جویانه همراه شده‌اند تا اتحادیه اروپا بتواند در صورت استفاده چین از ابزارهای فشار تجاری، امکان واکنش متقابل را داشته باشد.

جلوگیری از وابستگی‌های جدید تجاری

اگرچه هنوز میان کارشناسان درباره آغاز رسمی جنگ تجاری میان اروپا و چین اجماع وجود ندارد اما بسیاری معتقدند دو طرف عملا وارد مرحله‌ای از رقابت اقتصادی شده‌اند که مرز میان بازدارندگی و رویارویی را هر روز کمرنگ‌تر می‌کند.

دنیس ردونت، مقام ارشد تجاری اتحادیه اروپا، در همین رابطه تاکید کرد که هدف اصلی بروکسل، جلوگیری از شکل‌گیری وابستگی‌های بیش از حد به چین و در عین حال پرهیز از ورود ناخواسته به یک جنگ تجاری گسترده است. به گفته وی، سیاست تجاری اروپا باید میان این دو مسیر تعادل برقرار کند.

جنگ تجاری از مدت‌ها قبل آغاز شده است

در مقابل، شماری از اقتصاددانان بر این باورند که اروپا عملا از سال‌ها قبل وارد این رقابت شده و اکنون تنها در حال واکنش به سیاست‌های اقتصادی چین است.

چاد بون، پژوهشگر موسسه اقتصاد بین‌الملل پترسون، معتقد است افکار عمومی اروپا هنوز به درستی درک نکرده‌اند که این جنگ از مدت‌ها پیش آغاز شده است. به اعتقاد وی، موضوع تنها افزایش تعرفه‌های گمرکی نیست، بلکه مسئله اصلی این بوده که چین طی سال‌های گذشته مجموعه گسترده‌ای از سیاست‌های حمایتی و ابزارهای اقتصادی را به کار گرفته و اروپا ناچار است برای حفظ توان رقابتی صنایع خود به این اقدامات پاسخ دهد.

ابزارهای جدید علیه نفوذ اقتصادی چین

در همین راستا، اتحادیه اروپا برنامه‌های متعددی را برای محدود کردن نفوذ شرکت‌های چینی در بازار خود دنبال می‌کند. محدودسازی حضور شرکت‌های چینی در مناقصات دولتی، الزام سرمایه‌گذاران فعال در زنجیره تامین خودروهای الکتریکی به انتقال فناوری و همچنین تشویق شرکت‌های اروپایی به متنوع‌سازی زنجیره تامین و کاهش وابستگی به تامین‌کنندگان چینی از جمله مهم‌ترین این اقدامات به شمار می‌روند.

همزمان، تحقیقات مربوط به تعرفه‌های دامپینگ و پرداخت یارانه‌های دولتی از سوی چین نیز با سرعت بیشتری در حال گسترش است و بروکسل حتی بررسی استفاده از ابزارهای حفاظتی گسترده‌تر از جمله اعمال تعرفه‌های اضطراری و سهمیه‌بندی واردات برای برخی گروه‌های کالایی را در دستور کار قرار داده است.

نقاط ضعف چین و تقویت توان واکنش اروپا

یکی دیگر از محورهای اصلی سیاست‌گذاری بروکسل، شناسایی حوزه‌هایی است که اقتصاد چین همچنان به بازار یا فناوری اروپا وابستگی دارد. مقام‌های اروپایی معتقدند ایجاد چنین اهرم‌هایی می‌تواند در صورت تشدید تنش‌ها، قدرت چانه‌زنی اتحادیه اروپا را افزایش دهد.

از سوی دیگر، بروکسل خود را برای اقدامات تلافی‌جویانه احتمالی پکن نیز آماده می‌کند. طراحی سازوکاری برای حمایت از شرکت‌های اروپایی که ممکن است هدف فشارهای اقتصادی چین قرار گیرند، بخشی از برنامه‌ای بوده که هم‌اکنون در حال تدوین است.

همچنین اتحادیه اروپا طی ماه‌های اخیر تلاش کرده با توسعه همکاری‌های تجاری با سایر کشورها، وابستگی خود به مواد معدنی راهبردی چین را کاهش دهد؛ هرچند پیشرفت در ایجاد زنجیره‌های تامین داخلی و ذخایر راهبردی همچنان با سرعتی کمتر از انتظار دنبال می‌شود.

پیروزی در جنگ تجاری چگونه تعریف می‌شود؟

بسیاری از کارشناسان معتقدند مفهوم پیروزی در چنین رقابتی با جنگ‌های تجاری سنتی تفاوت دارد. نادین گودهارت، پژوهشگر موسسه امور بین‌الملل و امنیت آلمان، بر این باور است که هدف اروپا نباید شکست دادن چین باشد؛ بلکه بروکسل باید این موضوع را در نظر بگیرد که موفقیت زمانی حاصل می‌شود که اعضای اتحادیه بتوانند طی یک دوره طولانی رقابت ژئوپلیتیکی، بخش قابل‌توجهی از ظرفیت صنعتی، توان اقتصادی و مدل حکمرانی دموکراتیک خود را حفظ کنند.

به اعتقاد وی، این رقابت بیش از آنکه به یک نبرد کوتاه‌مدت شباهت داشته باشد، به یک رویارویی فرسایشی و بلندمدت شبیه است که در آن واکنش‌های متقابل و اصطکاک‌های اقتصادی به بخشی از واقعیت دائمی روابط دو طرف تبدیل خواهد شد.

راهبرد جدید اروپا برای مقابله با چین

تحلیلگران شورای روابط خارجی اروپا (ECFR) معتقدند موفق‌ترین سناریو برای اتحادیه اروپا، اجرای مجموعه‌ای از اقدامات کوچک اما همزمان است؛ راهبردی که از آن با عنوان مقابله به مثل پراکنده یاد می‌شود.

بر اساس این رویکرد، به جای استفاده از یک ابزار تهاجمی بزرگ که می‌تواند واکنش شدید پکن را در پی داشته باشد، اروپا با ترکیب ده‌ها اقدام محدود در حوزه‌هایی مانند امنیت سایبری، مقررات یارانه‌های خارجی، سیاست‌های تامین، تنوع‌بخشی زنجیره‌های عرضه، کنترل سرمایه‌گذاری و محدودیت‌های دسترسی به بازار، به تدریج میزان وابستگی خود به اقتصاد چین را کاهش می‌دهد.

کارشناسان معتقدند اجرای همزمان این مجموعه سیاست‌ها، هزینه واکنش متقابل برای چین را افزایش داده و احتمال موفقیت اروپا را بیشتر می‌کند.

بزرگ‌ترین مانع؛ اختلاف میان اعضای اتحادیه اروپا

با وجود آنکه کمیسیون اروپا در سال‌های اخیر ابزارهای متعددی برای مقابله با فشارهای اقتصادی طراحی کرده، بسیاری از ناظران معتقدند مهم‌ترین نقطه ضعف اتحادیه اروپا همچنان اختلاف دیدگاه میان ۲۷ کشور عضو درباره نحوه تعامل با چین است.

برخی دولت‌ها همچنان روابط اقتصادی نزدیک با پکن را در اولویت قرار می‌دهند، در حالی که گروهی دیگر خواهان اتخاذ سیاست‌های سختگیرانه‌تر هستند. همین شکاف موجب شده حتی قدرتمندترین ابزارهای تجاری اتحادیه اروپا، از جمله سازوکار مقابله با اجبار اقتصادی، تاکنون به ندرت مورد استفاده قرار گیرند.

حفظ صنعت؛ مهم‌ترین معیار موفقیت اروپا

در نهایت، بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگر اروپا بتواند بدون گرفتار شدن در یک چرخه فرسایشی از اقدامات تلافی‌جویانه، بخش مهمی از توان صنعتی، زنجیره‌های تولید و انسجام اقتصادی خود را حفظ کند، می‌توان این مسیر را یک موفقیت نسبی دانست. از این منظر، معیار اصلی پیروزی نه شکست دادن چین، بلکه کاهش آسیب‌پذیری اروپا و حفظ ظرفیت رقابت‌پذیری آن در نظام اقتصادی جهانی خواهد بود؛ هدفی که تحقق آن می‌تواند جایگاه ژئوپلیتیکی اتحادیه اروپا را در سال‌های آینده تا حد زیادی تعیین کند.